Artykuły

Kategoria: Artykuły

Tagi: biotechnologia biotechnologia medyczna

Data: 2012-09-02

Witaminy - molekuły życia

W organizmie człowieka, który składa się z bilionów komórek, istnieje niezwykły i bardzo bogaty świat molekuł. Pozostają one w ciągłym ruchu, uczestnicząc w wielu procesach napędzających nasze ciało. Na uwagę zasługują wszystkie te cząsteczki, ale szczególnie warto przyjrzeć się witaminom. Bogactwo ich funkcji jest wielkie, ale najważniejszą z nich jest zdolność ożywiania przemiany materii. Organizm człowieka pobiera witaminy szybciej niż inne substancje odżywcze a następnie równie szybko rozsyła je do krwi i komórek. Jesteśmy jednak zmuszeni sami zadbać o to, by tych zbawiennych molekuł było w naszym organizmie jak najwięcej, ponieważ nie posiada on zdolności do samodzielnego ich wytwarzania.

Odkrywcą witamin jest światowej sławy polski uczony Kazimierz Funk. Badania nad nimi przeprowadzał w laboratoriach europejskich, w Stanach Zjednoczonych a także w Polsce. Poszukiwania doprowadziły go w 1911 roku do wyodrębnienia czynnej mieszaniny substancji, zawierającej witaminę B1, leczącej tropikalną chorobę beri-beri. Funk wybrał dla tych substancji nazwę witaminy od łacińskiego słowa vita – życie, oraz amina. Mimo, iż nie każda witamina posiada budowę aminową, jednak ta nazwa pozostaje w powszechnym użyciu ze względów historycznych.

Jeszcze blisko dziesięć lat temu znano trzynaście witamin : A, C, D, E, K oraz osiem witamin B. Tymczasem dzisiaj wiemy już, że sama witamina B może występować w trzynastu różnych odmianach. Oficjalnie dzielimy witaminy na rozpuszczalne w tłuszczach i rozpuszczalne w wodzie.

Witaminy rozpuszczalne w tłuszczach

Do tej grupy związków należą witaminy A, D, E, F i K. Występują tylko w produktach żywnościowych, które zawierają tłuszcz. Są nierozpuszczalne w wodzie i z tego względu trawione są tylko w żółci.

    Witamina A

    Występuje w kilku formach m.in. jako retinol i β – karoten. Jest podstawowym związkiem, który odpowiada za proces widzenia. Do jej licznych zalet należy dołączyć także: - udział w procesie wzrostu i tworzenia kości - ochronę przed nowotworami i chorobami serca - wpływ na regenerację komórek skóry i błon śluzowych Brak (awitaminoza) witaminy A może powodować powszechnie znaną ślepotę zmierzchową wynikającą z zaburzenia czynności siatkówki, a także zmniejszenie odporności na zakażenia, zahamowanie wzrostu, nadmierne rogowacenie i złuszczanie naskórka. Źródła pokarmowe: jaja, masło, sery, wątroba, marchew, dynia, szpinak

    Witamina D

    Głównym zadaniem witaminy D jest ułatwianie wchłaniania wapnia z jelit oraz wzbogacanie w jego sole kości oraz zębów. Poprzez regulację gospodarki fosforanowej wzmacnia także nasz układ szkieletowy i poprawia jego stabilność. Witamina D ma również wpływ na skurcze mięśni, w tym serca, a także posiada możliwość pośredniego wpływania na układ nerwowy. Niedobór witaminy D może powodować krzywicę u dzieci a u osób starszych zaś zaburzenia w strukturze kości. Źródła pokarmowe: tłuste ryby, tran, mleko sery, żółtko jaj

    Witamina E

    Rola witaminy E w organizmie człowieka polega przede wszystkim na ochronie kwasów tłuszczowych (zwłaszcza wielonienasyconych) przed niszczącym działaniem wolnych rodników, które niszczą jądra komórkowe a następnie całe komórki i mnożąc się w szybkim tempie doprowadzają do ich obumierania. Funkcja ochronna witaminy E wiąże się także z procesem oddychania komórkowego. Osłania ona bowiem czerwone krwinki, które transportują tlen do serca i wszystkich organów. Dzięki niej mięśnie i nerwy mogą zużywać możliwie najmniej tlenu a przy tym zwiększać swoją siłę i wytrzymałość. Źródła pokarmowe: olej z kiełków pszenicy, całe ziarna zbóż, zielone warzywa liściaste takie jak sałata, szpinak czy kapusta

    Witamina F

    Termin „witamina F” często bywa zastępowana nazwą NNKT – niezbędne nienasycone kwasy tłuszczowe. Kwasy te są bardzo ważnym elementem strukturalnym lipidów komórkowych, dodatkowo są bardzo dobrze przyswajalne dla organizmu, dlatego ich regularne przyswajanie jest tak ważne dla ochrony płaszcza lipidowego. Witamina F ma również wpływ na przebieg reakcji enzymatycznych w organizmie oraz działa na niego immunostymulująco. Ma zdolność obniżania poziomu cholesterolu we krwi a także ciśnienia oraz ułatwia przyswajanie innych witamin takich jak : A, D i E. Źródła pokarmowe: oleje roślinne a zwłaszcza oliwkowy, sojowy, lniany czy słonecznikowy

Witaminy rozpuszczalne w wodzie

Do tej kategorii zaliczamy witaminy z grupy B i witaminę C. Witaminy rozpuszczalne w wodzie nie są magazynowane w organizmie a ich nadmiar wydalany jest z moczem. Dlatego, w odróżnieniu od witamin rozpuszczalnych w tłuszczach, które są magazynowane, należy ich regularnie dostarczać z pożywieniem.

    Witamina K

    Może być syntetyzowana przez bakterie jelitowe i dlatego osoby w pełni zdrowe nie muszą jej koniecznie przyjmować z pokarmem. Najbardziej znaną funkcją witaminy K jest wpływ na wytwarzanie w komórkach wątroby protrombiny - czynnika biorącego udział m.in. w krzepnięciu krwi. Ma również ona zdolność uszczelniania śródbłonków naczyń krwionośnych, zapobiega krwawieniom wewnętrznym i może zmniejszać obfitość krwawień miesiączkowych. Dodatkowo wykazuje ona właściwości przeciwgrzybicze i przeciwbakteryjne oraz działa przeciwbólowo i przeciwzapalnie. Objawami jej niedoboru mogą: być wydłużony czas krzepnięcia krwi, skaza krwotoczna (u noworodków) czy niski poziom protrombiny. Źródła pokarmowe: sałata, jarmuż, szpinak; spożywanie jogurtu czy kefiru ułatwiają produkcję witaminy K w przewodzie pokarmowym.

    Witaminy z grupy B

    W przyrodzie witaminy te zwykle występują jako kompleks. Grupa witamin B jest niezwykle ważna dla organizmu. Mają one bowiem wpływ na jego gospodarkę enzymatyczną, przez co stają się bazą całego metabolizmu komórkowego. Działanie wszystkich tych witamin jest zawsze ze sobą sprzężone i tworzą jeden zespół, w którym każdy element jest ważny. Dlatego mówiąc o niedoborze należy zwrócić uwagę na fakt, iż zwykle brakuje większej liczby witamin ze wspomnianego kompleksu a nie tylko jednej konkretnej. Do dzisiaj odkryto już trzynaście witamin z grupy B. Do ich rozlicznych funkcji należy również: - Wspomaganie regeneracji systemu nerwowego i wytwarzania neurostymulatorów - Uczestnictwo w procesie wytwarzanie energii z węglowodanów i tłuszczów - Ułatwienie wydalania hormonów stresowych np. adrenaliny - Udział w prawidłowym funkcjonowaniu błon śluzowych dróg oddechowych - Wspomaganie narządu wzroku - Uczestnictwo w reakcjach utleniania-redukcji - Współudział w wytwarzaniu hormonów płciowych - Udział w produkcji czerwonych krwinek - Wpływ na prawidłowe funkcjonowanie skóry i włosów Źródła pokarmowe: drożdże piwne, wątroba, ryby, nabiał, ziarna zbóż, rośliny strączkowe, zielone warzywa

    Witamina C

    Należy ona do grupy tzw. przeciwutleniaczy (antyoksydantów) wiążących i powstrzymujących wolne rodniki tlenu przed niszczeniem komórek organizmu. Uczestniczy ona także w produkcji kolagenu i wielu innych białek budujących m.in. kości, ścięgna czy chrząstki. Przenosi także elektrony w trakcie trwania wielu procesów metabolicznych oraz uczestniczy w wytwarzaniu czerwonych krwinek i ułatwia przyswajanie żelaza. Witamina C działa nie tylko na nasze ciało, ale również na psychikę, ponieważ umożliwia wytwarzanie dziesięciu hormonów w tym substancji zwalczających stres. Źródła pokarmowe: owoce dzikiej róży, nać pietruszki, czarna porzeczka i czerwona papryka

Autor: Natalia Fronk

Na podstawie: K.Oberbeil, Witaminy, Świat Książki Warszawa 1997, s. 12-15,20-26,115-145; M.Molski, Chemia Piękna, PWN Warszawa 2009, s. 249-263; M. Noszczyk, Kosmetyki z witaminami C, E i K, www.resmedica.pl